SERDAROĞLU HUKUK VE DANIŞMANLIK

İş Kazası Nedir?

İş kazası, bir işverenin işyerinde çalışan işçinin iş ilişkisi nedeniyle yaralanması veya ölümü halinde, kendisine veya yakınlarına sorumlu işveren tarafından tazminat ödenmesi istemiyle açılan bir maddi ve manevi tazminat davası türüdür.

İş Kazası Sayılan Haller şunlardır:

5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 13. maddesine göre iş kazası sayılan ve tazminat davası açılabilecek haller şunlardır:

1) İşçinin işverene ait işyerinde bulunduğu sırada uğradığı her türlü bedensel veya ruhsal zararlar iş kazası sayılır. İşçinin ne şekilde yaralandığı veya öldüğünün önemi yoktur. İşçinin maruz kaldığı olay işyerinde gerçekleşmişse, iş kazası olarak kabul edilir ve tazminat davasına konu edilebilir. Örneğin, kalp krizi işyerinde gerçekleştiği takdirde Yargıtay tarafından, sadece bu nedenle iş kazası olarak kabul edilmektedir.

2) Bir işverene bağlı olarak çalışan işçinin görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda işçinin maruz kaldığı fiiller iş kazası olup tazminat davasına konu olabilir.

3) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle işçi kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle gerçekleşen her türlü olay iş kazası olarak tazminat davasına konu olabilir.

4) Emziren kadın işçinin, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda maruz kaldığı kazalar iş kazasıdır. Örneğin, çocuğunu emzirdiği sırada üst balkondan düşen bir sandalye ile yaralanan işçi, işverene iş kazası tazminat davası açabilir.

5) İşçinin, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen her türlü kaza iş kazasıdır. 

İş Kazası Tazminat Davası Açma Süresi (Zamanaşımı)

İş kazası nedeniyle tazminat davası açma (zamanaşımı) süresi; iş kazasının meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıldır . Ancak iş kazası nedeniyle bir ceza davası açılmışsa ve ceza davasının “dava zamanaşımı süresi” daha fazlaysa, iş kazası nedeniyle tazminat davasında da ceza davası zamanaşımı süresi uygulanır.

İş Kazasının Bildirilmesi Usulü ve Süresi  

Bu hususta 5510 sayılı Kanun’un iş kazasının tanımı, bildirilmesi ve soruşturulması başlıklı 13. Maddesinde ve Ek 5. Maddesinde, bildirime ilişkin usul ise Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 35. Maddesinde düzenlenmiştir. 

Madde metninde; 4/1-a maddesi kapsamında sigortalı sayılanlar (yani bir işverene bağlı olarak çalışanlar) ile haklarında bu kapsamda sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler uygulanan sigortalıların iş kazası geçirmeleri halinde iş kazasının işverenleri tarafından o yer yetkili kolluk kuvvetlerine (jandarma, polis karakolu) derhal, Kuruma ise en geç kazadan sonraki ( iş kazasının işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde öğrenildiği tarihten itibaren ) üç işgünü içinde bildirilmesi gerekir. 

4/1-b maddesi kapsamındaki sigortalıların iş kazasına uğramaları halinde olayın, kendilerince Kuruma kazanın meydana geldiği tarihten itibaren bir ayı geçmemek üzere geçirilen kaza ile ilgili rahatsızlığın bildirimde bulunmaya engel teşkil etmediği günden sonraki üç iş günü içinde bildirilmesi gerekir. Ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda, işyerlerinde iş kazasının sağlık hizmeti sunucuları tarafından olayın intikal ettiği tarihten itibaren on gün içinde, Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmesi gerekmektedir. İş kazası ve iş kazası sonucunda sağlanan haklar için öncelikle iş kazasının bildirilmesi gerekir, aksi halde bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği, Kurumca işverenden tahsil edilir.

İş Kazası Halinde Sağlanan Haklar 

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre, iş kazası ve meslek hallerinde sağlanacak yardımlar/haklar şunlardır:

1) Sigortalıya, geçici iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi

2) Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanması,

3) İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine, gelir bağlanması,

4) Gelir bağlanmış olan kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi,

5) İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı için cenaze ödeneği verilmesi

İş Kazasının Tespiti Davası

İş kazası, işveren tarafından mutlaka Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmelidir. İşveren veya işçinin bildirimi üzerine SGK müfettişler aracılığıyla inceleme yaparak meydana gelen olayın iş kazası olup olmadığını, olayın oluş şekli ve tarafların kusur durumunu düzenleyen bir inceleme raporu düzenler. İnceleme raporunda olayın iş kazası olarak nitelendirilmesi halinde hak sahibi iş mahkemesinde doğrudan maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

İş kazası, Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirilmesine rağmen meydana gelen olay SGK tarafından iş kazası olarak kabul edilmemişse hem SGK hem de işverenin davalı olarak gösterileceği bir “iş kazasının tespiti davası” açılmalıdır. İş kazasının tespiti ile ilgili ihtilaf Sosyal Güvenlik Kurumunun hak alanının doğrudan ilgilendirmekte olup tazminat davasında kurum taraf değildir. Bu nedenle, iş kazasının tespiti davası, tazminat davasından bağımsız bir dava şeklinde görülür. İş kazasının tespiti davası açma süresi, iş kazasının meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. İş kazası tazminat davası, ayrı bir dava şeklinde açılan iş kazasının tespiti davasının kesinleşmesini beklemelidir.

İş kazasının tespiti davası, işçi lehine iş kazasının tespit edilmesiyle sonuçlanarak kesinleştikten sonra maluliyet halinde işçiye, ölüm halinde ölenin hak sahibi yakınlarına SGK tarafından düzenli bir gelir bağlar. Bağlanan gelirin belli bir kısmı, tazminat davasında talep edilen tazminat miktarından indirilir.

İş kazası kuruma (SGK) bildirilmeden tazminat davası açılmışsa, iş mahkemesi tarafından davacıya iş kazası iddiasını Sosyal Güvenlik Kurumuna ihbar etmesi için süre verilmelidir. Olayın Kurumca iş kazası olarak kabul edilmemesi halinde bu kez Sosyal Güvenlik Kurumunun ve hak alanını etkileyeceğinden işverenin taraf gösterildiği “iş kazasının tespiti davası” açması için davacıya süre verilmelidir. Açılacak olan bu tespit davasının neticesi tazminat davasını gören mahkemece beklenerek sonucuna göre yargılama yapılmalıdır.

iş kazası tazminat davasının yaklaşık ne kadar sürer?

İş kazasının ölümlü veya yaralanmalı olup olmadığı, işçi ile işveren arasında iş kazasının niteliği, tarafların iş kazasının gerçekleşmesinde kusur oranı, işçinin ücreti, yaralanmalı iş kazalarında maluliyet oranına itiraz edilip edilmeyeceği gibi birçok husus iş kazası tazminat davasının ne kadar süreceğini belirler. Türkiye’de ortalama bir tazminat davası en az 1,5 – 2 yılda neticelenmektedir.

İş Kazası Sebebiyle Açılabilecek Davalar

İş kazası neticesinde sigortalı ya da 3. Kişi işverenin ihmal ve kusuru sebebiyle yaralanmış yahut ölmüş olabilir. Yaralama veya ölüm kasten veya taksirle gerçekleştiği noktada işverenin cezai sorumluluğu doğacaktır. Savcılık tarafından yapılacak tahkikat sonucunda ceza davası açılarak sorumlu kişiler cezalandırılır. 

Hukuki bağlamda sigortalı iş kazası sebebiyle uğradığı maddi ve manevi zararı için tazminat davası açabilir. Sigortalının ölümü durumunda da sigortalı yakınları da destekten yoksun kalma tazminatı çerçevesinde maddi manevi zararlarını tazmin edebilir. Sigortalının talep edebileceği maddi tazminat kapsamında tedavi masrafları, çalışma gücünün azalması/kaybından doğan zararı dikkate alınacaktır. 

İş Kazaları Tazminat Davalarında Yetkili Mahkeme

İş kazalarına bakmakla yetkili iş mahkemeleri 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu na göre şu şekilde belirlenir:

İş kazalarında genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir. Davalı birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir

İş kazasından doğan tazminat davalarında, iş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir 

İş kazalarının tazmininde usul veya esas yönünden ihmal edilen bir aşama ya da hatalı işlem ile önemli hak kayıplarına sebep olmaktadır. Bu sebeple hukuki süreçte iş hukuku alanında uzman avukatlardan hukuki destek almamınız önemle tavsiye ederiz.